Property Rights : नातेसंबंधांमध्ये वारसा हक्क हा कायमच चर्चेचा विषय राहिला आहे. विशेषतः आजोबांच्या संपत्तीवर नातवंडांचा अधिकार असतो का, याबाबत अनेकदा संभ्रम निर्माण होतो. आता याच मुद्द्यावर एक महत्त्वाची आणि स्पष्ट माहिती समोर आली आहे. आजोबांच्या संपत्तीत आता नातवंडांचा थेट अधिकार राहणार नाही, अशी बाब कायदेशीरदृष्ट्या स्पष्ट होत आहे.
नेमका काय आहे कायदा?
हिंदू वारसा कायद्यानुसार (Hindu Succession Act) वडिलोपार्जित संपत्ती आणि स्व-अर्जित संपत्ती यामध्ये मोठा फरक केला जातो.
जर आजोबांची संपत्ती ही स्वतःच्या कमाईतून मिळवलेली (Self Acquired Property) असेल, तर त्या संपत्तीवर आजोबांना पूर्ण अधिकार असतो. अशा परिस्थितीत आजोबा आपल्या इच्छेनुसार ती संपत्ती कोणालाही देऊ शकतात किंवा इच्छापत्र (वसीयत) करून वाटप करू शकतात.
या प्रकारच्या संपत्तीत नातवंडांचा कोणताही जन्मसिद्ध हक्क नसतो.
नातवंडांना कधी मिळतो अधिकार?
जर संपत्ती ही वडिलोपार्जित (Ancestral Property) असेल आणि ती पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली असेल, तरच नातवंडांना त्यावर हक्क मिळतो. मात्र, आजच्या काळात बहुतांश प्रकरणांमध्ये संपत्ती ही स्व-अर्जित असल्यामुळे नातवंडांचा थेट अधिकार नाकारला जात आहे.
कुटुंबांमध्ये वाढणारे वाद
या कायदेशीर तरतुदींमुळे अनेक कुटुंबांमध्ये वारसाहक्कावरून वाद निर्माण होण्याची शक्यता आहे. अनेक नातवंडांना आजोबांच्या संपत्तीत आपला हक्क असल्याचा समज असतो, मात्र कायद्याने तो प्रत्येक वेळी मान्य केला जात नाही.
तज्ज्ञांचा सल्ला ठरणार महत्त्वाचा
कायदेतज्ज्ञांच्या मते, संपत्तीविषयी कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी कायदेशीर सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. इच्छापत्र तयार करणे, संपत्तीचा प्रकार समजून घेणे आणि कुटुंबातील सदस्यांना स्पष्ट माहिती देणे यामुळे भविष्यातील वाद टाळता येऊ शकतात.
थोडक्यात सांगायचे झाले तर, आजोबांची संपत्ती जर स्व-अर्जित असेल तर नातवंडांचा त्यावर अधिकार राहणार नाही. त्यामुळे प्रत्येक कुटुंबाने वारसाहक्कासंदर्भातील कायदे नीट समजून घेणे गरजेचे ठरत आहे.
