भारतीय शेअर बाजारात पुन्हा एकदा परदेशी गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास परतताना दिसत आहे. काही महिन्यांच्या अनिश्चिततेनंतर आणि घसरणीनंतर, परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FII) सलग नऊ व्यापार सत्रांत मोठ्या प्रमाणावर खरेदी करत बाजाराला नवा आधार दिला आहे. या काळात त्यांनी २ अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक गुंतवणूक केल्याने बाजारातील तेजीला बळ मिळाले आहे. मात्र, हा कल दीर्घकाळ टिकेल का, यावर तज्ञ अजूनही सावध भूमिका घेत आहेत.
एफआयआयंची खरेदी आणि बाजारातील हालचाल
अलिकडच्या सत्रांत सेन्सेक्स आणि निफ्टीत दिसून आलेल्या मजबुतीसोबत एफआयआय निव्वळ खरेदीदार राहिले. २८ जानेवारी ते ६ फेब्रुवारी या कालावधीत नऊ सत्रांपैकी सहा सत्रांत त्यांनी खरेदी केली, तर तीन सत्रांत विक्रीचा कल दिसला. तात्पुरत्या आकडेवारीनुसार, या काळात सुमारे ₹२,२२३ कोटींच्या शेअर्सची निव्वळ खरेदी झाली आहे. यामुळे बाजारातील सकारात्मक भावना अधिक ठळक झाली आहे.
मूल्यांकनात सुधारणा आणि त्याचा परिणाम
बाजारातील अलीकडील घसरणीनंतर भारतीय शेअर्सचे मूल्यांकन तुलनेने आकर्षक पातळीवर आले आहे. सेन्सेक्स आणि निफ्टी हे सध्या त्यांच्या एका वर्षाच्या फॉरवर्ड कमाईच्या अनुक्रमे सुमारे २०.५ पट आणि २०.१ पट दराने व्यवहार करत आहेत, जे त्यांच्या दीर्घकालीन सरासरीच्या जवळ आहेत. व्यापक बाजारातही अशीच स्थिती दिसते. बीएसई मिडकॅप १५० निर्देशांक सुमारे २८ पट मूल्यांकनावर आहे, जे त्याच्या दीर्घकालीन सरासरीशी साधर्म्य राखते. या सुधारणेमुळे परदेशी गुंतवणूकदारांना पुन्हा प्रवेशाची संधी मिळाल्याचे तज्ञांचे मत आहे.
भारताचा प्रीमियम आणि आशियाई तुलना
तज्ञांच्या मते, जपान वगळता आशियातील इतर बाजारांच्या तुलनेत भारताचा किंमत-ते-कमाई (P/E) गुणोत्तर आता पुन्हा त्याच्या दीर्घकालीन प्रीमियमच्या आसपास आला आहे. मागील दशकात चीन आणि दक्षिण कोरियातील शेअर्सच्या तुलनेने कमकुवत कामगिरीमुळे भारताचा मूल्यांकन प्रीमियम सातत्याने वाढत गेला होता. सध्या हा प्रीमियम सुमारे ४० टक्क्यांवर असून, तो १५ वर्षांच्या सरासरीशी जवळचा आहे. किंमत-ते-पुस्तक मूल्य (P/BV) बाबतीतही अशीच प्रवृत्ती दिसून येते.
भविष्यातील दिशा काय असेल?
काही बाजारतज्ज्ञांच्या मते, जागतिक व्यापार वातावरण स्थिर राहिले, कॉर्पोरेट कमाईत सुधारणा झाली आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर व्याजदर कपातीमुळे डॉलर कमकुवत झाला, तर हा सकारात्मक कल पुढेही कायम राहू शकतो. अशा परिस्थितीत भारतासारख्या उदयोन्मुख बाजारांना अधिक फायदा होण्याची शक्यता आहे.
परदेशी गुंतवणूकदारांच्या मानसिकतेत बदल
सलग दोन वर्षांच्या निव्वळ विक्रीनंतर आता एफआयआयंच्या भूमिकेत बदल दिसत आहे. भारत-अमेरिका व्यापार करारामुळे अनिश्चितता कमी झाली असून, बाँड उत्पन्नात स्थिरता आणि जोखीम घेण्याची तयारी वाढली आहे. यापूर्वी उच्च मूल्यांकन, मंद कमाई वाढ, मजबूत डॉलर आणि जागतिक व्यापार तणावामुळे गुंतवणूकदार मागे हटत होते. मात्र, अलीकडील बाजार घसरणीने दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी नव्या संधी उपलब्ध करून दिल्या आहेत.
देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचीही मजबूत साथ
फक्त परदेशीच नव्हे, तर देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनीही या काळात सक्रिय भूमिका घेतली आहे. त्यांनी ₹८,९७३ कोटींपेक्षा अधिक किमतीचे शेअर्स खरेदी केले. या एकत्रित खरेदीमुळे सेन्सेक्स आणि निफ्टीमध्ये प्रत्येकी ३ टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली, तर मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप शेअर्सनीही उल्लेखनीय कामगिरी केली.
व्यापार करार, अर्थसंकल्प आणि चलनविषयक धोरणाचा प्रभाव
भारत-अमेरिका टॅरिफ करारामुळे निर्यातदारांवरील दीर्घकालीन अनिश्चितता कमी झाली आहे. त्याचबरोबर, अलीकडील केंद्रीय अर्थसंकल्पात दीर्घकालीन विकास आणि पायाभूत सुविधांवर दिलेला भर गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास वाढवणारा ठरला आहे. रुपयातील मजबुती आणि रिझर्व्ह बँकेने व्याजदर अपरिवर्तित ठेवण्याचा घेतलेला निर्णय यामुळे उच्च वाढ आणि नियंत्रित महागाईचे वातावरण तयार झाले आहे, जे शेअर बाजारासाठी अनुकूल मानले जाते.
एकूणच, परदेशी आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदारांच्या संयुक्त सहभागामुळे भारतीय शेअर बाजारात सध्या आशावादी चित्र दिसत असले, तरी दीर्घकालीन टिकावासाठी जागतिक आणि देशांतर्गत घटकांवर लक्ष ठेवणे तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.
