EPFO News : प्रायव्हेट सेक्टरमध्ये काम करणाऱ्या कोट्यवधी कर्मचाऱ्यांसाठी कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना (EPFO) अंतर्गत येणारी कर्मचारी पेन्शन योजना (EPS) ही निवृत्तीनंतरची एक महत्त्वाची आर्थिक आधारव्यवस्था मानली जाते.
मात्र, PF प्रमाणेच पगारातून कपात होत असतानाही EPS पेन्शन कधी मिळते, किती मिळते आणि त्यासाठी कोणत्या अटी लागू होतात, याची स्पष्ट माहिती अनेक कर्मचाऱ्यांना नसते.
PF खात्यातील शिल्लक रक्कम पासबुकमध्ये सहज पाहता येते; पण EPS अंतर्गत मिळणारी पेन्शन ठराविक नियम, सेवा कालावधी आणि सूत्रांवर आधारित असते. अलीकडे EPFO चे बदलते नियम, वेतन मर्यादा आणि न्यायालयीन निर्णयांमुळे EPS अधिकच चर्चेत आली आहे.
EPS अंतर्गत मासिक पेन्शन मिळवण्यासाठी दोन मूलभूत अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे. पहिली अट म्हणजे कर्मचाऱ्याने किमान 10 वर्षांची पेन्शनयोग्य सेवा पूर्ण केलेली असावी. दुसरी अट म्हणजे कर्मचाऱ्याचे वय 58 वर्षे पूर्ण झालेले असणे.
पेन्शनयोग्य सेवा म्हणजे ज्या कालावधीत नियोक्त्याने कर्मचाऱ्याच्या वतीने EPS मध्ये योगदान दिले आहे. नोकरी बदलताना PF रक्कम काढून न घेता ट्रान्सफर केल्यास ही सेवा सलग मानली जाते. मात्र, 10 वर्षांपेक्षा कमी सेवा असल्यास आजीवन पेन्शनचा हक्क मिळत नाही.
कर्मचाऱ्याच्या पगारातून होणाऱ्या PF कपातीपैकी नियोक्त्याच्या वाट्यातील 8.33 टक्के रक्कम EPS मध्ये जमा केली जाते.
मात्र हे योगदान ठराविक वेतन मर्यादेपर्यंतच ग्राह्य धरले जाते. त्यामुळे प्रत्यक्ष पगार जास्त असला तरी पेन्शनची गणना मर्यादित पगारावरच होते. यामुळे उच्च पगार असलेल्या कर्मचाऱ्यांनाही तुलनेने कमी पेन्शन मिळते.
जर कर्मचारी 58 वर्षांपूर्वी, म्हणजे 50 वर्षांनंतर पेन्शन सुरू करतो, तर ती अर्ली पेन्शन मानली जाते आणि त्यावर कायमस्वरूपी कपात होते.
उलट, 58 वर्षांनंतर लगेच पेन्शन न घेता 60 वर्षांपर्यंत थांबल्यास थोडी जास्त पेन्शन मिळू शकते. त्यामुळे योग्य वेळेचे नियोजन महत्त्वाचे ठरते.
दरम्यान, 10 वर्षांची सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी नोकरी सोडणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना मासिक पेन्शन मिळत नाही.
अशा वेळी EPFO कडून सेवा कालावधीवर आधारित एकरकमी रक्कम काढण्याची सुविधा दिली जाते. मात्र ही रक्कम मर्यादित असून आजीवन पेन्शनचा पर्याय ठरत नाही.
एकंदरीत, प्रायव्हेट कर्मचाऱ्यांसाठी EPS ही उपयुक्त योजना असली तरी तिचे नियम, अटी आणि योग्य नियोजन समजून घेतल्यासच निवृत्तीनंतर तिचा पूर्ण लाभ मिळू शकतो.
