डिजिटल व्यवहारांच्या वाढत्या युगात ओटीपी फसवणूक ही सामान्य नागरिकांसाठी गंभीर डोकेदुखी ठरली आहे. बँकिंग, यूपीआय आणि ऑनलाइन खरेदी यांसारख्या सेवांचा वापर वाढत असताना फसवणूक करणाऱ्यांनीही आपले डाव अधिक चतुर केले आहेत. अशा पार्श्वभूमीवर टेलिकॉम क्षेत्रातील आघाडीची कंपनी एअरटेलने एआय-आधारित (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) सुरक्षा प्रणाली सादर करून ग्राहकांच्या सुरक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. ही प्रणाली रिअल-टाइममध्ये फसव्या कॉल्सची ओळख करून वापरकर्त्यांना तात्काळ सावध करते.
वाढती ओटीपी फसवणूक आणि ग्राहकांची चिंता
गेल्या काही वर्षांत ओटीपीशी संबंधित घोटाळ्यांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे. फसवणूक करणारे स्वतःला बँक अधिकारी, कुरिअर एजंट, ग्राहक सेवा प्रतिनिधी किंवा केवायसी अपडेट करणारे कर्मचारी म्हणून सादर करतात. ते व्यवहार अडकला आहे, खाते बंद होणार आहे किंवा पार्सल थांबले आहे अशा कारणांनी घाई निर्माण करतात. या दबावाखाली अनेकजण ओटीपी शेअर करतात आणि काही मिनिटांतच त्यांच्या खात्यातून रक्कम काढली जाते. भीती, घाई आणि माहितीचा अभाव यामुळे अनेक ग्राहक आर्थिक नुकसानीला सामोरे जातात.
एआय-आधारित प्रणाली कशी कार्य करते?
एअरटेलची नवीन सुरक्षा प्रणाली थेट नेटवर्क स्तरावर कार्यरत आहे. म्हणजेच, वापरकर्त्यांना कोणतेही अतिरिक्त अॅप डाउनलोड करण्याची गरज नाही. कॉलदरम्यान जर एआयला संशयास्पद पॅटर्न आढळला—विशेषतः ओटीपी मागण्याशी संबंधित—तर वापरकर्त्याच्या मोबाईलवर त्वरित चेतावणी संदेश दिसतो. हा अलर्ट संभाव्य फसवणुकीबाबत स्पष्ट सूचना देतो, ज्यामुळे वापरकर्ता सावध राहू शकतो.
ही प्रणाली कॉलचे स्वरूप, भाषेतील कीवर्ड्स आणि संशयास्पद क्रियाकलापांचे विश्लेषण करून जोखीम ओळखते. त्यामुळे केवळ मानवी समजुतीवर अवलंबून न राहता एआय मॉनिटरिंगची अतिरिक्त सुरक्षा ग्राहकांना मिळते.
सध्या कुठे उपलब्ध?
ही एआय सुरक्षा सुविधा सध्या हरियाणामध्ये प्रायोगिक स्वरूपात सुरू करण्यात आली आहे. कंपनी लवकरच टप्प्याटप्प्याने ती देशभरातील सर्व एअरटेल वापरकर्त्यांसाठी उपलब्ध करून देणार आहे. डिजिटल सुरक्षेच्या दृष्टीने हा एक महत्त्वाचा बदल मानला जात आहे.
ग्राहकांना होणारे फायदे
या नव्या तंत्रज्ञानामुळे ओटीपी चोरीची भीती मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा आहे. विशेष म्हणजे कोणतीही अॅप इन्स्टॉलेशन प्रक्रिया नसल्याने सर्वसामान्य वापरकर्त्यांनाही सहज सुरक्षा लाभ मिळणार आहे. बँकिंग व्यवहार, ऑनलाइन पेमेंट आणि ई-कॉमर्स खरेदी अधिक सुरक्षित होतील.
भारतामध्ये डिजिटल व्यवहारांचा वेग वाढत असताना सायबर फसवणुकीविरुद्ध मजबूत यंत्रणा उभारणे अत्यावश्यक झाले आहे. सरकार आणि बँका जनजागृती करत असल्या तरी तांत्रिक पातळीवर अशा उपाययोजना ग्राहकांना अधिक सुरक्षित बनवतात. एअरटेलचे हे पाऊल केवळ व्यावसायिक नव्हे तर सामाजिक जबाबदारीचेही उदाहरण ठरत आहे.
डिजिटल सुरक्षेकडे मोठे पाऊल
एआय तंत्रज्ञानाचा वापर करून नेटवर्क स्तरावरच फसवणूक रोखण्याचा प्रयत्न हा टेलिकॉम क्षेत्रातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. यामुळे ग्राहकांचा विश्वास वाढण्यास मदत होईल आणि डिजिटल व्यवहार अधिक सुरक्षित बनतील. भविष्यात अशा प्रकारच्या एआय-आधारित सुरक्षा उपाययोजना इतर कंपन्यांकडूनही स्वीकारल्या जाण्याची शक्यता आहे.
