Atal Pension Yojana : अटल पेन्शन योजना (APY) ही केंद्र सरकारने 2015 मध्ये सुरू केलेली एक महत्त्वाची सामाजिक सुरक्षा योजना आहे.
खास करून खाजगी, असंघटित क्षेत्रात काम करणारे, लहान व्यावसायिक, मजूर वर्ग आणि ज्यांना निवृत्तीनंतर निश्चित पेन्शनचा आधार नाही अशा लोकांसाठी ही योजना तयार करण्यात आली आहे. वृद्धापकाळात आर्थिक स्थैर्य मिळावे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्याने आपल्या कामकाजाच्या काळात दरमहा ठराविक रक्कम जमा करायची असते. त्यानंतर वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यावर निश्चित मासिक पेन्शन मिळते.
मात्र ही योजना जितकी फायदेशीर आहे, तितकीच ती सर्वांसाठी लागू नाही. सरकारने यासाठी काही ठराविक पात्रता आणि अटी निश्चित केल्या आहेत.
अटल पेन्शन योजनेचा लाभ कोण घेऊ शकत नाही?
सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे वयोमर्यादा. अटल पेन्शन योजनेत सामील होण्यासाठी अर्जदाराचे वय किमान 18 वर्षे आणि कमाल 40 वर्षे असणे आवश्यक आहे. 40 वर्षांनंतर या योजनेत प्रवेश करता येत नाही, कारण किमान 20 वर्षांची नियमित गुंतवणूक अपेक्षित आहे.
दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे इनकम टॅक्स. जे नागरिक नियमितपणे आयकर भरतात, ते या योजनेसाठी पात्र मानले जात नाहीत. ही योजना मुख्यतः कमी उत्पन्न गटातील आणि असंघटित क्षेत्रातील लोकांसाठी असल्याने करदात्यांना यातून वगळण्यात आले आहे.
तिसरी अट म्हणजे बँक खाते. अटल पेन्शन योजना ही पूर्णतः बँक खात्याशी जोडलेली आहे. अर्जदाराचे सक्रिय बँक खाते असणे आणि ते आधारशी लिंक असणे आवश्यक आहे. कारण मासिक हप्ता थेट खात्यातून कापला जातो आणि पेन्शनही त्याच खात्यात जमा केली जाते.
याशिवाय, ही योजना फक्त भारतीय नागरिकांसाठीच उपलब्ध आहे. परदेशी नागरिक किंवा NRI व्यक्तींना या योजनेचा लाभ घेता येत नाही.
योजनेअंतर्गत मिळणारे फायदे
पात्र लाभार्थ्यांना वयाच्या 60 वर्षांनंतर दरमहा 1,000 रुपये, 2,000 रुपये, 3,000 रुपये, 4,000 रुपये किंवा 5,000 रुपये अशी निश्चित पेन्शन मिळते. लाभार्थी आपल्या आर्थिक क्षमतेनुसार पेन्शनचा पर्याय निवडू शकतो.
गुंतवणूक किती करावी लागते?
गुंतवणूक रक्कम ही वय आणि निवडलेल्या पेन्शनवर अवलंबून असते. उदाहरणार्थ, 18 व्या वर्षी योजनेत प्रवेश करून 5,000 रुपये पेन्शन हवे असल्यास दरमहा सुमारे 210 रुपये भरावे लागतात. मात्र 30 व्या वर्षी प्रवेश केल्यास त्याच पेन्शनसाठी सुमारे 577 रुपये दरमहा जमा करावे लागतात. त्यामुळे जितक्या लवकर योजना सुरू केली, तितका कमी आर्थिक भार पडतो.
एकंदरीत, अटल पेन्शन योजना ही योग्य व्यक्तीसाठी अत्यंत उपयुक्त असून निवृत्तीनंतर सुरक्षित उत्पन्नाचा मजबूत आधार देते.
