देशभरातील बँक कर्मचारी १२ फेब्रुवारी रोजी संपावर जाणार असल्याने ग्राहकांमध्ये संभ्रम आणि चिंता निर्माण झाली आहे. व्यवहार, कर्जप्रक्रिया, चेक क्लिअरिंग आणि शाखांमधील नियमित कामकाजावर परिणाम होणार का, हा प्रश्न अनेकांना पडला आहे. अधिकृत बँक सुट्टी जाहीर नसली तरी विविध कर्मचारी संघटनांच्या आवाहनामुळे अनेक सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांच्या सेवांमध्ये अडथळे येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे नागरिकांनी आवश्यक बँकिंग कामे आधीच पूर्ण करण्याचा सल्ला दिला जात आहे.
संपाची हाक कोणी दिली?
या संपामागे देशातील प्रमुख बँक कर्मचारी संघटना उभ्या आहेत. ऑल इंडिया बँक एम्प्लॉईज असोसिएशन (AIBEA), ऑल इंडिया बँक ऑफिसर्स असोसिएशन (AIBOA) आणि बँक एम्प्लॉईज फेडरेशन ऑफ इंडिया (BEFI) यांनी एकत्र येत हा संप पुकारला आहे. याशिवाय दहा केंद्रीय कामगार संघटनांनीही या आंदोलनाला पाठिंबा दर्शवला आहे. त्यामुळे हा संप केवळ बँकिंग क्षेत्रापुरता मर्यादित न राहता व्यापक कामगार प्रश्नांशी संबंधित असल्याचे चित्र दिसते.
संपाचे मुख्य कारण काय?
कर्मचारी संघटनांचा आक्षेप मुख्यतः नव्याने अधिसूचित करण्यात आलेल्या चार कामगार संहितांवर आहे. या संहितांमुळे पूर्वी अस्तित्वात असलेले २९ कामगार कायदे रद्द होऊन नवीन नियम लागू होणार आहेत. संघटनांचे म्हणणे आहे की या बदलांमुळे कामगारांच्या हक्कांवर मर्यादा येऊ शकतात, युनियन नोंदणीसाठी अधिक कठोर अटी लागू होऊ शकतात आणि नोकरीची सुरक्षितता कमी होऊ शकते.
याशिवाय बँक कर्मचारी दीर्घकाळापासून पाच दिवसांचा बँकिंग आठवडा लागू करण्याची मागणी करत आहेत. सध्या अनेक शाखांमध्ये सहा दिवस कामकाज सुरू असते. काम-आयुष्य संतुलन सुधारावे, कामाचा ताण कमी व्हावा आणि सेवा दर्जा वाढावा, या उद्देशाने ही मागणी सातत्याने केली जात आहे.
१२ फेब्रुवारीला बँका उघड्या राहतील का?
सध्या तरी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) किंवा कोणत्याही मोठ्या बँकेकडून १२ फेब्रुवारीसाठी अधिकृत सुट्टी जाहीर करण्यात आलेली नाही. याचा अर्थ तत्त्वतः बँका सुरू राहतील. मात्र प्रत्यक्षात मोठ्या संख्येने कर्मचारी संपात सहभागी झाल्यास शाखांमधील कामकाजावर परिणाम होऊ शकतो.
विशेषतः स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI), बँक ऑफ बडोदा, पंजाब नॅशनल बँक (PNB) आणि इंडियन बँक यांसारख्या सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांनी शाखास्तरीय सेवांमध्ये अडथळे येण्याची शक्यता मान्य केली आहे. काउंटर व्यवहार, पासबुक अपडेट, रोख व्यवहार, डिमांड ड्राफ्ट, चेक क्लिअरिंग यांसारख्या सेवांमध्ये विलंब होऊ शकतो.
खाजगी बँकांवर काय परिणाम?
एचडीएफसी बँक आणि आयसीआयसीआय बँक यांसारख्या प्रमुख खाजगी क्षेत्रातील बँकांवर या संपाचा तुलनेने कमी परिणाम होण्याची शक्यता आहे. कारण या बँकांमधील कर्मचारी संघटनात्मक संपात सहसा मोठ्या प्रमाणावर सहभागी होत नाहीत. त्यामुळे खाजगी बँकांच्या शाखा आणि डिजिटल सेवा नियमितपणे सुरू राहण्याची शक्यता अधिक आहे.
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?
ग्राहकांनी १२ फेब्रुवारीपूर्वीच महत्त्वाचे व्यवहार पूर्ण करून ठेवणे हितावह ठरेल. विशेषतः मोठ्या रकमेचे व्यवहार, कर्जसंबंधी कागदपत्रे, चेक जमा करणे किंवा क्लिअरिंगशी संबंधित कामे आधी उरकणे योग्य ठरेल. नेट बँकिंग, मोबाईल बँकिंग, यूपीआय आणि एटीएम सेवा साधारणपणे सुरू राहतात, मात्र तांत्रिक अडचणी टाळण्यासाठी आवश्यक व्यवहार वेळेत करणे चांगले.
एकूणच, १२ फेब्रुवारी रोजी बँका पूर्णपणे बंद राहतील असे अधिकृतरीत्या जाहीर नसले तरी सार्वजनिक क्षेत्रातील शाखांमध्ये काही प्रमाणात अडथळे येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे सजग राहून नियोजनबद्ध व्यवहार करणे हेच ग्राहकांसाठी सुरक्षित पाऊल ठरेल.
