देशभरातील लाखो शेतकरी सध्या प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी (PM-Kisan) योजनेच्या २२व्या हप्त्याची आतुरतेने वाट पाहत आहेत. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारकडून काही महत्त्वाच्या घडामोडी समोर आल्या आहेत. २२वा हप्ता नेमका कधी जमा होणार याची अधिकृत तारीख अद्याप जाहीर झालेली नसली, तरी तो ३१ मार्चपूर्वी लाभार्थ्यांच्या खात्यात वर्ग होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. दरम्यान, सरकारने अधिक पारदर्शकता आणि सोयीसाठी अधिकृत वेबसाइटवर काही नवीन सुविधा उपलब्ध करून दिल्या आहेत.
वेबसाइटवर नवीन सुविधा; माहिती अपडेट करण्याची संधी
पीएम किसानच्या अधिकृत पोर्टलवर लाभार्थ्यांना आता वैयक्तिक माहिती दुरुस्त करण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. अर्ज करताना काही तपशील राहिले असतील किंवा बदल आवश्यक असेल, तर ते ऑनलाइन अपडेट करता येतात. यामध्ये मोबाईल क्रमांक बदलण्याचाही पर्याय समाविष्ट आहे.
याशिवाय, काही अपात्र लाभार्थ्यांना अनवधानाने हप्ता मिळाला असल्यास त्यांच्यासाठी ‘स्वेच्छा परतफेड’ (Voluntary Refund) पर्यायही उपलब्ध करण्यात आला आहे. यामुळे चुकीने मिळालेली रक्कम ऑनलाइन पद्धतीने परत करता येते. तसेच ‘सरेंडर’ची सुविधाही देण्यात आली असून, पात्रता नसल्यास स्वतःहून नाव वगळण्याची प्रक्रिया सुलभ करण्यात आली आहे.
हप्ता उशिरा का येतो? मदतीसाठी संपर्क कसा साधावा
काही वेळा तांत्रिक कारणांमुळे किंवा पडताळणी प्रक्रियेमुळे हप्ता जमा होण्यास विलंब होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत लाभार्थ्यांनी अधिकृत वेबसाइटवरील ‘कॉन्टॅक्ट पॉइंट’ विभागातून आपल्या राज्य किंवा जिल्ह्याच्या नोडल अधिकाऱ्यांचा संपर्क क्रमांक शोधावा. संबंधित अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधून हप्त्याबाबतची स्थिती आणि अडचणींबाबत मार्गदर्शन मिळू शकते.
तसेच, वेबसाइट आणि मोबाइल अॅपवर उपलब्ध ‘Know Your Status (KYS)’ या विभागातून अर्जाची आणि पात्रतेची सद्यस्थिती तपासता येते. ‘किसान ई-मित्र’ या चॅटबॉटद्वारेही अनेक प्रश्नांची तत्काळ उत्तरे मिळतात.
काही शेतकऱ्यांना योजनेतून वगळण्याचा निर्णय
अधिकृत माहितीनुसार, काही संशयास्पद प्रकरणांची ओळख पटली असून ती योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार अपात्र ठरू शकतात. अशा प्रकरणांमध्ये लाभ तात्पुरते स्थगित करण्यात आले आहेत आणि भौतिक पडताळणी पूर्ण होईपर्यंत हप्ता रोखला जाऊ शकतो.
विशेषतः खालील निकषांनुसार काही लाभार्थ्यांना वगळले जाऊ शकते:
१ फेब्रुवारी २०१९ नंतर जमिनीची मालकी हक्काने मिळवलेले शेतकरी
एका कुटुंबातील एकापेक्षा अधिक सदस्यांनी स्वतंत्रपणे नोंदणी करून लाभ घेतल्याची प्रकरणे
या प्रकारच्या अर्जांची छाननी सुरू असून, नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास संबंधितांना योजनेतून बाहेर केले जाऊ शकते.
प्रत्येक हप्त्यापूर्वी यादीचे अद्ययावतीकरण
सरकार प्रत्येक हप्ता जारी करण्यापूर्वी लाभार्थ्यांची यादी अद्ययावत करते. शेतकरी अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन आपले राज्य, जिल्हा, तालुका, ब्लॉक आणि गाव निवडून यादीत आपले नाव तपासू शकतात. या यादीत पात्र आणि निधी मिळणाऱ्या शेतकऱ्यांची संपूर्ण माहिती उपलब्ध असते. नाव नसल्यास आवश्यक कागदपत्रे तपासून दुरुस्ती करण्याचा सल्ला दिला जातो.
प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना नेमकी काय आहे?
प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना ही लघु आणि सीमांत शेतकऱ्यांना आर्थिक आधार देण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली केंद्र सरकारची महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना वर्षाला एकूण ₹६,००० इतकी आर्थिक मदत दिली जाते. ही रक्कम प्रत्येकी ₹२,००० च्या तीन समान हप्त्यांमध्ये थेट बँक खात्यात जमा केली जाते.
हे हप्ते साधारणपणे खालील कालावधीत वितरित केले जातात:
१ एप्रिल ते ३१ जुलै
१ ऑगस्ट ते ३० नोव्हेंबर
१ डिसेंबर ते ३१ मार्च
सरकारकडून थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) पद्धतीने ही मदत दिली जाते, ज्यामुळे मध्यस्थांचा हस्तक्षेप टाळला जातो आणि शेतकऱ्यांना वेळेवर आर्थिक सहाय्य मिळते.
२२व्या हप्त्याच्या पार्श्वभूमीवर लाभार्थ्यांनी आपली माहिती योग्य आहे का, पात्रता कायम आहे का आणि यादीत नाव आहे का, याची खात्री करून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे. योग्य पडताळणी आणि अपडेट्स केल्यास हप्ता वेळेत मिळण्यास मदत होईल.
