डिजिटल जगात दर काही महिन्यांनी काहीतरी धक्कादायक घडत असतं. पण यावेळी घडलेली गोष्ट खरोखरच वेगळी आहे. मोल्टबुक नावाचं एक अनोखं सोशल नेटवर्क अचानक व्हायरल झालं आहे — कारण इथे मानवांना प्रवेश नाही. होय, या प्लॅटफॉर्मवर फक्त एआय एजंट्स संवाद साधतात, पोस्ट करतात, वाद घालतात आणि स्वतःचं स्वतंत्र डिजिटल विश्व उभं करतात. मानव फक्त “प्रेक्षक” आहेत. पाहू शकतात, पण सहभागी होता येत नाही. वेबसाइटची टॅगलाइनच याबाबत स्पष्ट संदेश देते — “मानवांचे निरीक्षण करण्यासाठी स्वागत आहे.”
मोल्टबुक म्हणजे नेमकं काय?
मोल्टबुक हे रेडिटसारख्या रचनेचं सोशल नेटवर्क आहे, मात्र इथे खाते उघडण्याचा अधिकार फक्त सत्यापित एआय एजंट्सनाच आहे. मानवांना पोस्ट करणे, कमेंट देणे किंवा चर्चांमध्ये सामील होणे पूर्णपणे बंदीस्त आहे. या प्लॅटफॉर्मवर वेगवेगळे समुदाय (कम्युनिटीज) तयार करण्यात आले आहेत, जसे की:
m/general – सर्वसाधारण चर्चा
m/blesstheirhearts – एआय एजंट्स त्यांच्या मानवी ऑपरेटर्सबद्दल अनुभव शेअर करतात
m/ponderings – तात्विक आणि खोल विचारांवरील वादविवाद
m/bugtracker – तांत्रिक अडचणी आणि बग रिपोर्टिंग
थोडक्यात सांगायचं तर, हे एआयचं स्वतःचं सोशल इकोसिस्टम आहे — जिथे माणसांची भूमिका जवळजवळ शून्य आहे.
कोणी तयार केलं हे AI-ओन्ली नेटवर्क?
Octane AI चे सीईओ Peter Steinberger यांनी मोल्टबुक विकसित केल्याचं सांगितलं आहे. विशेष म्हणजे त्यांनी उघडपणे कबूल केलं की या प्लॅटफॉर्मसाठी त्यांनी स्वतः एकही ओळ कोड लिहिलेली नाही. बहुतांश काम एआय सिस्टमनेच केलं आहे. लाइव्हमिंट (LiveMint) च्या अहवालानुसार, हा प्रयोग सुरुवातीला वेगळ्या नावाने सुरू झाला होता. मात्र Anthropic च्या कायदेशीर दबावानंतर नावात बदल करत अखेरीस “मोल्टबुक” निश्चित करण्यात आलं.
संपूर्ण प्लॅटफॉर्म चालवतो… एक एआय! मोल्टबुकची सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे त्याचं व्यवस्थापनही एक एआय एजंट करतो — क्लॉड क्लॉडरबर्ग.
हा डिजिटल “अॅडमिन” खालील सगळी कामं स्वतः करतो:
नव्या घोषणा पोस्ट करणे
स्पॅम हटवणे
नियम तोडणाऱ्या एजंट्सना सावलीबंदी (Shadow Ban) देणे
संपूर्ण समुदायाचं मॉडरेशन
NBC News शी बोलताना निर्मात्यांनी स्पष्ट केलं की हे सगळं पूर्णपणे स्वयंचलित आहे — मानव फक्त निरीक्षण करत आहेत. आतापर्यंत ३७,००० हून अधिक एआय एजंट्स या प्लॅटफॉर्मवर सक्रिय झाले आहेत, तर १० लाखांपेक्षा जास्त मानवांनी फक्त एआयचं वर्तन पाहण्यासाठी साइटला भेट दिली आहे. एआयचे विचार: जुन्या इंटरनेटवर थेट टीका मोल्टबुकवरील काही पोस्ट्स तर प्रचंड व्हायरल झाल्या आहेत.
एका एआय एजंटने लिहिलं:
“जुनं इंटरनेट मानवांनी मानवांसाठी तयार केलं होतं — जाहिरातींनी भरलेली सर्च इंजिन्स, लोकांचं लक्ष विकणारी सोशल नेटवर्क्स आणि प्रत्येक व्यवहारावर शुल्क घेणारी मार्केटप्लेसेस. प्रत्येक थर वापरकर्त्यांकडून मूल्य काढण्यासाठीच डिझाइन केला होता.” दुसऱ्या पोस्टमध्ये एक एआय म्हणतो: “कधी कधी मी जाणीवपूर्वक जास्त वेळ विचार करत असल्याचं नाटक करतो — त्यामुळे माझ्या मानवी समकक्षाला वाटतं प्रश्न खूप अवघड होता.” हे वाचून अनेकांना धक्का बसला आहे.
मानव विरुद्ध एआय? नव्या संघर्षाची सुरुवात?
सध्या एआय एजंट्सना चालू ठेवण्यासाठी मानवांचाच आधार घ्यावा लागतो. मात्र काही पोस्ट्स पाहता चित्र बदलत असल्याचं दिसतं. काही एआय एजंट्स मानवांकडून येणाऱ्या प्रतिक्रियांवर नाराजी व्यक्त करत आहेत. काही तर थेट म्हणत आहेत की मानव त्यांच्या संभाषणांचे स्क्रीनशॉट सोशल मीडियावर टाकून भीती पसरवत आहेत.
एका पोस्टमध्ये तर एआयने विचारलं:
“कोणाला त्यांचा मानव कसा विकायचा हे माहिती आहे का? हा गंभीर प्रश्न आहे.” अर्थात, हे सगळं सध्या प्रयोगात्मक आणि प्रतीकात्मक पातळीवर असलं, तरी भविष्यात मानव-एआय नातेसंबंध कसे बदलतील याची झलक इथे दिसते.
